Over positief pessimisme en destructief optimisme.

En hij kan ook nog heel hard brullen!

Er zijn punten van ergernis. Eigenlijk heel veel punten van ergernis, tenminste als je bereid bent om moeite te doen tijdens je leven alert en betrokken te zijn. De oorzaak van alle ergernis is meestal gelegen in het ontbreken van consequente rechtvaardigheid, het verdampen van empathie, het naar binnen richten van de blik en het verruwen van omgangsvormen. Om er dus maar een paar te noemen!!! Dit alles heeft dan per definitie weer te maken met het onwrikbare gegeven van de menselijke hoedanigheid (la condition humaine).
Oftewel, zo zit een mens nou eenmaal in elkaar!! Maar ook het feit dat men in Nederland sinds de jaren zestig van de vorige eeuw niet langer meer door het solide hekwerk van de verzuiling wordt belemmerd in zijn individuele sociaal-economische ontwikkeling speelt een grote rol bij het zich langzaam ontwikkelen van een breed gevoelde kwaadheid op alles en nog wat. Vogels van diverse intellectuele pluimage en maatschappelijke komaf konden elkaar na de jaren zestig overal ontmoeten binnen een grotendeels geëgaliseerde samenleving, zodat de aan deze “vermenging” inherente ergernis, woede en afgunst sedert die tijd steeds groter konden worden. Een dubbeltje kan in zo’n sociaal grotendeels gelijk gemaakte samenleving gelukkig ook een kwartje worden, maar gebeurt dat niet dan kun je altijd anderen de schuld geven, hetgeen dan ook op grote schaal werd gedaan!

De mens is van nature hebzuchtig en kan de onlustgevoelens die met deze hoedanigheid samenhangen maar ten dele neutraliseren door zijn verstand te gebruiken. De geschiedenis leert ons dat we wat dat betreft al ver zijn gekomen, maar het kan nog steeds beter en de een is er beter toe in staat dan de ander. Ik ben er van overtuigd dat de westerse mens zo’n driehonderd jaar geleden, bij het begin van de industriële revolutie, een economische weg is gaan bewandelen die mogelijk op dat moment een prachtige ontsnapping bood aan de toen bestaande sociaaleconomische problemen maar die hem gaandeweg op steeds grotere obstakels deed stuiten tijdens zijn “zoektocht” naar uitdagingen en kansen. Uitdagingen en kansen die de mens nou eenmaal nodig heeft om zich op ethisch gebied zo goed mogelijk te bekwamen. Gedurende dit hele proces kreeg de westerse mens het op materieel gebied weliswaar steeds beter. Op geestelijk gebied, echter, werd geen gelijke tred gehouden met deze progressie. Hij werd mentaal steeds steviger vastgeketend aan zijn materiële verlangens. Het “reptielenbrein” bleek in zijn algemeenheid nog steeds veel sterker dan de neocortex. Voor de goede orde: Het reptielenbrein is de oudste laag in onze hersenen. Het reptielenbrein is verantwoordelijk voor onze primaire overlevingsdrang. De neocortex is de evolutionair jongste laag van het brein. In vergelijking met andere zoogdieren is deze laag bij de mens het meest ontwikkeld. De neocortex is vooral verantwoordelijk voor het bewust verwerken van informatie en stelt ons in staat om rationeel te redeneren. Ik zeg dit even om misverstanden te voorkomen.

Inmiddels is de geest van vooral de westerse mens onder de steeds toenemende invloed van de moderne, op de commercie gebaseerde, media meer en meer verknoopt geraakt met zijn tomeloze bezitsdrang – ook wel hebzucht genoemd – zodat momenteel echt wel van verslaving kan worden gesproken. De moderne mens is voor een groot deel vervreemd van zijn basisbehoeften (lichamelijke en geestelijke autonomie, autarkie, solidariteit, empathie, duurzaamheid, natuur, voldoende territorium etc.) En dat gaat op den duur knellen. Dat geeft stress. Stress die we steeds vaker in alle geledingen van onze samenleving tegenkomen. Stress als een schadelijke stof die het lichaam langzaam maar zeker vergiftigd. Vooral door de langdurige en massale blootstelling aan dit langzaam werkend gif in de vorm van allerlei overbodige en kennelijk zeer moeilijk te verenigen levenstaken gaat het aldus getergde individu langzaam ten gronde aan ontevredenheid en geestelijke armoede. Er is geen harmonie, er is geen vrede, er is geen zelfreflectie, maar bovenal is er geen verinnerlijkte soberheid, geen ascese. En dat doet de gemiddelde westerse mens de das om. Hij crepeert als het ware in een gouden paleis. Hij maakt zichzelf wijs dat hij tevreden is, maar de “objectieve” werkelijkheid van zijn leven laat duidelijk iets anders zien, zodat er in mijn ogen eerder gesproken kan worden van een soort vervreemdende pseudo-tevredenheid. Ik ben best wel tevreden maar toch erg boos. Zoiets!!

Ik ben van mening dat zo’n zelfgenoegzame pseudo-tevredenheid vermeden dient te worden en ik doel daarbij dan op die typische modern-modieuze neoliberale tevredenheid die zich maar al te vaak manifesteert in een beangstigende, maar vooral ook zeer irritante vorm van egoïstisch optimisme en de daarmede gepaard gaande oppervlakkige, hedonistische en anti-intellectuele gemoedsgesteldheid. Aan dat soort verhullend nihilisme hebben we niets als het gaat om de het in stand houden van de soort.

De wereld is mijns inziens het best geholpen met kritische, licht pessimistische probleemoplossers. Met betrokken mensen die de problemen van deze wereld wel serieus nemen en ze niet meteen vertalen in alles verlammende schuldvragen, persoonlijke aanvallen of commerciële mogelijkheden. Het destructieve narcisme dat deze westerse samenleving zo genadeloos teistert moet teruggedrongen worden. De verwende antisociale enkeling moet uit het probleem gehaald worden. Het wordt met name tijd dat er voor wetenschap een veel prominenter plaats wordt ingeruimd bij het formuleren van oplossingen voor urgente maatschappelijke problemen. Het wordt tijd dat de politiek op geleide van solide wetenschappelijke inzichten eindelijk eens prioriteiten gaat stellen in plaats van steeds weer te buigen voor allerlei populistische onzinargumenten. En het wordt zeker tijd dat die vermaledijde megalomane en immorele enkeling nu eindelijk eens een toontje lager gaat zingen, het liefst door zich, op basis van in zijn geest voortschrijdend inzicht, alsnog te metamorfoseren tot een betrokken, solidair, ethisch en empathisch individu. Kan dat? Natuurlijk niet. Maar het is wel leuk om erover te dromen.

Advertenties

3 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

3 Reacties op “Over positief pessimisme en destructief optimisme.

  1. Dat had je gedroomd.
    Een nóg prominenter plaats willen inruimen bij het formuleren van oplossingen voor urgente maatschappelijke problemen, dát getuigt pas van geestelijke armoede!
    Een betere wereld verwachten van politiek op geleide van solide wetenschappelijke inzichten zal de mens nog verder doen afdwalen.
    De reeds zwaar overschatte wetenschap loopt altijd achter de feiten aan, die zijn immers van gisteren. Voor de toekomst zijn die feiten ‘betrekkelijk’, dus NOOIT solide.
    Trouwens, in de politiek wordt geen keutel gedraaid zónder wetenschappelijk rapporten aan de basis ervan. ONDERZOEK WIJST UIT, DUS DAN IS HET GOED. En toch gaat het flink fout.
    Einstein schijnt ooit gezegd te hebben dat we uiteindelijk bij de filosofie terecht komen. WAT de werkelijkheid is kan de wetenschap min of meer vaststellen, maar HOE de werkelijkheid is is het terrein van de filosofie. En dan bedoel ik hier uiteraard niet de academische filosofie, die wetenschappelijk wil zijn.
    Het is deugdelijke visie die de van-de-waarheid-losgezongen politiek ontbeert.
    Ik zeg: wakker worden.

    • Beste aanklacht,

      Allereerst mijn hartelijke dank voor deze inhoudelijke reactie. Filosofie is de moeder van alle wetenschappen. Mij is geen andere filosofie bekend dan de “academische” filosofie. De wetenschap hanteert de wetenschappelijke methode. Wetenschappelijke resultaten moeten verifieerbaar en falsifieerbaar zijn. Zij moeten door anderen getoetst kunnen worden op waarheid. Wetenschap kan falen, maar is desondanks mijns inziens toch een van de belangrijkste fundamenten van een verantwoord beleid als het gaat om het behartigen van het algemeen belang. Wat het algemeen belang is wordt door de politiek in een democratie geformuleerd aan de hand van een optelsom van compromissen tussen de respectievelijk in het landsbestuur vertegenwoordigde levensbeschouwingen. Zelf baseer ik mijn levensbeschouwing voor een belangrijk deel op de (voorlopige) uitkomsten van de wetenschap maar nog meer op de overtuiging dat naastenliefde het belangrijkste “Leitmotiv” in iemands leven dient te zijn.

      Net als de democratie jammerlijk kan falen maar desondanks toch de minst slechte wijze is om een samenleving politiek te organiseren.
      Het lijkt mij uiterst ongewenst om politiek en daaruit voortvloeiend beleid te baseren op vooroordelen en onwetenschappelijke prietpraat.
      Groet

  2. Filip

    De dictatuur is van de meerderheid oftewel de democratie is helaas niet zaligmakend, wie er zijn onvoorwaardelijk vertrouwen in stelt komt vroeg of laat bedrogen uit. Blijft een dwaasheid immers geen dwaasheid zelfs al propaganderen 50 miljoen mensen die.
    Het blijkt onmogelijk 7 miljard mensen honderden beperkingen op te leggen
    Het is de vraag of er wel een consensus mogelijk is voor 1 beperking maar. Eenzelfde geboortebeperking regel zou de klus al kunnen klaren in 1 á 2 decennia.
    Omdat het menselijk egoïsme de wereld regeert zal zelfs deze éne beperking er nog één te veel zijn vrees ik. De Titanic zinkt maar het orkest speelt verder…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s