Zijn er mogelijk plausibele verklaringen waarom het oordeel van de meeste historici over het leven en het bestuur van Marcus Aurelius zo significant afwijkt van het oordeel dat men dienaangaande over Commodus velt?

Marcus Aurelius 2. 2014 Commodus 2. 2014

Marcus Aurelius wordt door de historici, vooral door zijn contemporaine biografen , gepresenteerd als een goede keizer. Hij was de laatste der adoptief-keizers en sloot als “de filosoof-keizer” een reeks van goede romeinse keizers af.

Er zijn niet veel geschreven historische bronnen waaruit we kunnen putten als het gaat om kennis inzake het leven en bestuur van Marcus Aurelius. En de bronnen die we voorhanden hebben zijn niet altijd even betrouwbaar.

Marcus schijnt een intelligente, wat afstandelijke man te zijn geweest. Zijn levensovertuiging vond zijn oorsprong in het stoïcisme. In het stoïcisme werd ‘De Deugd’ met hoofdletters geschreven. Deugdzaam was hij die volgens de wetten van de natuur leefde. Daarbij speelde de logos, de ratio de belangrijkste rol. Zaken waar je geen invloed op kon hebben, dingen die je niet kon controleren, waren voor het geestelijk welbevinden niet belangrijk. De waan van de dag werd op deze wijze buiten spel gezet. Lichtvaardigheid, leeg vermaak en oppervlakkig leven behoorde niet tot de bagage van Marcus. Hij was plichtsgetrouw en ijverig. Het landsbestuur eiste hem volledig op en was bij hem in goede handen. Zijn verhouding met de senaat was redelijk tot goed. Hij behandelde de senaat met respect en dat respect was wederzijds. Kortom, Marcus Aurelius was een serieuze, hardwerkende en zeer sober levende keizer.

Hij zou een goede relatie met zijn moeder hebben gehad. Zijn vader stierf op jonge leeftijd. Marcus werd opgevoed door zijn grootvader Marcus Annius Verus II. Marcus was leergierig. Hield zich bezig met de retorica (Fronto), maar zijn hart lag bij het Stoïcisme (Appolonius van Chalcedon). Marcus had dus een goede band met zijn moeder (Faustina de Jongere), maar de verhouding zal afstandelijk zijn geweest. In die tijd stierven er heel veel kinderen bij de geboorte of vlak erna. Uit emotionele zelfbescherming lieten moeders ( in de patriciërsfamilies) de band met de pasgeborenen niet al te sterk zijn. Kinderen uit patriciërsfamilies werden opgevoed door slaven, vrijgemaakten en door duur betaalde leraren. Zo ook bij Marcus Aurelius. Zijn grootvader had de supervisie over de opvoeding. Waarschijnlijk is er niet echt sprake geweest van liefdevolle hechting. In geval van Marcus was dat niet zo erg, gezien zijn uitzonderlijk intelligente en rationele aard die al gauw het licht wereldvreemde stoïcisme als vruchtbare voedingsbodem vond. Marcus zal geen liefhebbende vader zijn geweest voor zijn zoon Commodus. Hij had het veel te druk met staats zaken en hij had kennelijk ook de natuur niet van een liefhebbende vader. Het stoïcisme hielp hier ook niet echt. Uit niets blijkt , ook uit de briefwisseling met zijn lievelingsleraar Fronto niet, dat er een bijzondere band bestond tussen Marcus en zijn zoon.

Commodus was de enig overgebleven zoon uit een oorspronkelijk gezin van dertien kinderen. De andere zonen waren allemaal vroeg tot zeer vroeg gestorven. Volgens Cassius Dio en de biograaf van de Augusta Historiae was Commodus van jongs af aan een verachtelijke, onedele, wrede, wellustige, obscene, grofgebekte, liederlijke en verdorven persoon. Dit dus ondanks het feit dat zijn vader Marcus de allerbeste leraren (Onesicrates, Anthistius Capella, Anteius Sanctus) voor hem had uitgekozen.

Sommige bronnen vertellen ons dat de moeder van Commodus een nogal promiscue leven leidde. De geruchten gingen dat Commodus het gevolg was van een verhouding met een bekende gladiator. Marcus Aurelius zou in dat geval dus met hoorntjes op hebben gelopen. Het kan wel verklaren dat Commodus dus niet echt een intellectueel type was en dat hij eigenlijk niets moest hebben van al die geleerde poespas van zijn vader. Bronnen vermelden ook dat Commodus al heel vroeg intrinsiek gedrag vertoonde dat niet overeenkwam met zijn toekomstige keizerlijke status. Hij zou zich te buiten zijn gegaan aan “het maken van drinkbekers” (?!?), aan dansen, zingen en fluiten en hij zou bij tijd en wijle de pias hebben uitgehangen.

Er mag worden uitgegaan van het feit dat ook de moeder van Commodus zich niet bovenmatig bemoeide met haar zoon. Commodus werd in zijn jonge jaren dus opgevoed en begeleid door slaven, vrijgelatenen en sterk intellectuele leraren.

Als Marcus Aurelius niet de biologische vader van Commodus is geweest wordt het al iets duidelijker waarom Commodus zich afkeerde van het gedachtegoed van zijn vader. Kennelijk was Commodus een levendig knaapje en had hij andere interesses dan het, in zijn ogen saaie leven, dat zijn vader voor hem in petto had. Waarom Marcus Aurelius Commodus aanwees als dynastiek opvolger is duidelijk. Indien een romeins keizer een biologische zoon had, dan was het gebruikelijk dat deze hem zou opvolgen. Slechts bij het ontbreken van biologische manlijk nageslacht werd een adoptiefzoon aangewezen, zoals gebeurde bij de voorafgaande vijf adoptief-keizers! Het is wel verwonderlijk dat nergens in de historische bronnen melding wordt gemaakt van eventuele bedenkingen van Marcus t.a.v. zijn zoon.

Uit de geschreven historische bronnen komt Marcus tevoorschijn als de beste keizer die Rome ooit zou hebben gehad. Commodus echter, wordt afgeschilderd als een monster en een baarlijke duivel. De vraag is of dit beeld terecht is. Opgemerkt dient hier te worden dat de ons bekende bronnen sterk bevooroordeeld lijken. Commodus had vanaf het begin van zijn bestuur als keizer een bijzonder slechte relatie met de senaat. Cassius Dio, net als de biograaf van de Augusta Historiae, was een overtuigd republikein en zeker geen voorstander van het principaat. Men was overwegend op de hand van de Senaat, zijnde de vertrouwde, oer-republikeinse institutie bij uitstek.

Bij nadere analyse van deze periode blijkt dat Commodus, ondanks zijn abjecte wangedrag, de meeste gewoonten, wetten en regelgeving die onder zijn vader golden, gewoon heeft voortgezet. Bovendien blijkt uit de grote hoeveelheid materiële bronnen t.w. de numismatiek en de inscripties, dat Commodus, vooral buiten Rome, niet uitzonderlijk gehaat was. Hij genoot veel aanhang onder het plebs, maar ook het leger was hem niet echt kwaad gezind.

Uit het boek van Geoff W. Adams, ‘The Emperor Commodus. Gladiator, Hercules or a tyrant?’ blijkt na zijn grondige analyse van de nog bestaande geschreven bronnen dat de bevooroordeelde Cassius Dio c.s. eigenlijk de historische gang van zaken op veel punten niet juist, of sterk overdreven, hebben weergegeven.

Geconcludeerd moet worden dat het onderzoeken van de geschiedenis een buitengemeen ingewikkelde zaak is en steeds weer een kritisch oog behoeft. Objectieve weergave van geschiedenis bestaat in feite niet. Wel kan men door het consequent aanwenden van de wetenschappelijke methode zo goed en exact mogelijk proberen de historische werkelijkheid ( “Wie es wirklich gewesen ist” zoals de “Historiker” het plachten te zeggen) ) te benaderen.

Advertenties

2 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

2 Reacties op “Zijn er mogelijk plausibele verklaringen waarom het oordeel van de meeste historici over het leven en het bestuur van Marcus Aurelius zo significant afwijkt van het oordeel dat men dienaangaande over Commodus velt?

  1. Weet u wat irritant is ? Bijvoorbeeld als je twee foto’s boven je tekst wil hebben en je krijgt er, ‘no matter what you do’, toch steeds weer tekst naast in plaats van er onder. Je kan “bewerken” tot je een ons weegt, maar het lukt niet. Ik ben veel te rechtlijnig en ongeduldig om me met dergelijke, waarschijnlijk behoorlijk onlogische, computerkunstjes bezig te houden!!!

  2. Filip

    Het zich afzetten tegen de ouders, een als normaal puberaal gedrag geboekstaafde handelswijze bij jong adulten is blijkbaar een typisch menselijk fenomeen ?
    Of toch niet want merken wij niet dat bij zoogdieren ook de oorspronkelijke gehechtheid aan de ouders verdwijnt naarmate de jongen ouder worden.
    Het is zelfs een absolute noodzakelijkheid bij sterfelijke organismen opdat de jongen uiteindelijk geheel zelfstandig moeten kunnen zijn.
    Misschien is dit evolutionaire trucje ook nog bij de mens aanwezig in de vorm van een genetische code die tot puberen aanzet om zelfstandigheid op te dringen ?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s