“Twee Wegen” van Per Petterson. Gedachten.

Er komt wel heel erg veel op ons af.

Er komt wel heel erg veel op ons af.

Waarschijnlijk zijn de meeste mensen het er wel over eens dat Rembrandt van Rijn een creatieve, geniale en uiterst ambachtelijke kunstschilder was. Zijn opvatting over clair-obscur is wereldberoemd geworden. Zijn schilderijen zijn, hoe je het ook wendt of keert, een streling voor het oog. Rembrandt steekt met kop en schouders uit boven de gemiddelde schilder van de gouden eeuw. Wel zijn er schilders uit die periode die het genie van Rembrandt benaderen, zoals Johannes Vermeer, Frans Hals, Jan Steen etc. En natuurlijk zijn er altijd mensen die Rembrandt een grote knoeier vinden, maar met die mensen houden we ons nu even niet bezig.

Vervolgens zou ik een verbinding naar de literatuur willen maken. In de geschiedenis van de literatuur zijn, mijns inziens, maar heel weinig schrijvers aan te wijzen die qua inzicht, creativiteit, vernieuwing en meesterschap zijn te vergelijken met dat authentieke, vernieuwende en scheppende niveau van Rembrandt. Je hebt bijvoorbeeld Vladimir Vladimirovitsj Nabokov, Lev (Leo) Nikolajevitsj Tolstoj, Fjodor Michajlovitsj Dostojewski en nog enkele anderen. Het blijft een selecte beperkte groep van literaire genieën. En in feite slaat het nergens op want het aardige van zo’n limitatieve opsomming is dat ze volstrekt subjectief is. Het gaat alleen maar over mijn eigen artistieke smaak, over wat ik mooi of interessant vind en dat is, per definitie, alleen van belang voor mijzelf. Wat ik prachtig vindt, kan een ander als je reinste vuilnis beschouwen. Discussies over persoonlijke smaak zijn bijna altijd nutteloos en, soms zelfs, volstrekt wezenloos. Daarentegen kunnen lezingen (monologen), voordrachten met lichtbeelden of documentaires van gezaghebbende kunstkenners natuurlijk wel buitengemeen nuttig en interessant zijn. Zelf weet ik eigenlijk niets van kunst of literatuur. Ik lees alleen heel veel. En over de boeken die ik lees schrijf ik stukjes, persoonlijk gekleurde recensies. Door een lichte kortsluiting in mijn bedrading, door een gebrek aan zelfbeheersing, kan ik kennelijk niet anders dan al die vervreemdende stukjes op mijn blog of op mijn Facebookpagina te zetten. Niemand bij zijn volle verstand die ze ooit leest, maar blijkbaar houdt mij dat niet tegen. Het is allemaal sterker dan ik zelf ben. Het heeft ongetwijfeld te maken met een stuitend gebrek aan ruggengraat, met een schier pathologische drang tot exhibitionisme. Bij mij is overduidelijk sprake van een krankzinnige ambivalentie. Eigenlijk wil ik het niet, maar doe ik het toch. De sociale media provoceren kennelijk het exhibitionisme in de mens, zijn onsympathieke ijdeltuiterij en zijn egoïstische borstklopperij. Er is waarschijnlijk sprake van een echte verslaving!Zouden er medicijnen zijn voor zo’n endemische, psychische afwijking? Zou ik er nog van kunnen en willen afkicken? Kijk ik er misschien te calvinistisch tegenaan? Waarom kan ik niet al mijn flauwekul gewoon opschrijven en het daar dan bij laten?

Eigenlijk weet ik drommels goed waarom ik gebruik maak van blog of Facebook. Ik ben besmet met het messiasvirus. Ik wil een boodschap verbreiden. En dat is best wel pathetisch en tragisch. Maar het is niet anders. Mijn niet te onderdrukken drang om te waarschuwen en te informeren. En, potsierlijk genoeg,  maak ik mijzelf daarbij wijs dat deze ‘roeping’ het puur persoonlijke overstijgt. Veel gekker kan het niet worden.

Maar ik dwaal, zoals gewoonlijk, weer vreselijk af!

En dan is daar plotseling Per Petterson. Als een stralende komeet aan een dreigende, betrekkende schrijvershemel. De Noor, die samen met meneer Knausgård , het Noorse literaire landschap verfraait.

Die Petterson schrijft over twee vrienden. Twee door hun jeugd getraumatiseerde vrienden. Vroeger deelden zij lief en leed. Vervolgens verliezen zij elkaar gedurende vijfendertig jaar uit het oog en bij toeval ontmoeten zij elkaar weer. Een ingrijpende, edoch voor beiden behoorlijk teleurstellende, gebeurtenis. Ik ga de inhoud hier echter niet vertellen. Want die vind ik eigenlijk niet eens zo belangrijk. Het gaat mij bij dit boek vooral om de sfeer, de schrijfstijl en de eeuwige Scandinavische beklemming. Het niet los kunnen komen van het lijden. Het diep doorvoelen van het leven, maar er niets over los willen of zelfs kunnen laten. Het begrip “binnenvetter” krijgt bij die sonore, introverte Noren een heel andere dimensie. Het spreekt mij, als lawaai-papegaai en klappernoot wel aan. Dat stilzwijgen. Die echte, doorleefde stilte. En als je goed luistert dan kun je die stilte zelfs horen. Je hebt ook het gemaniëreerde stil-zijn van gewichtige mensen. Het stil-zijn als “gimmick” dus; als instrument om macht uit te oefenen Dat is niet echte stil-zijn. Dat is gemaakt, gekunsteld stil zijn. Dat is het stilzwijgen dat de gedachte van “stille wateren hebben diepe gronden” moet oproepen. Het is het stil-zijn waar gemankeerde alfa-mannetjes zich wel van bedienen als zij gewichtig willen overkomen. Zij hopen dan dat de omstanders zullen denken: “Hij zegt niet veel, maar als hij wat zegt dan is het ook meteen raak”. U kent ze wel, die dikdoeners en betweterige blaaskaken, die steeds weer bewondering en respect willen oogsten.

Nee, zo is meneer Petterson niet. Hij maakt van de stilte een boek. Een indrukwekkend boek. De inhoud is niet belangrijk, het prachtige taalgebruik, de gewoonheid en het verstilde onuitgesproken verdriet zijn dat echter des te meer. Ik prefereer echtheid, tenminste voor zover echte echtheid echt mogelijk is, verre boven al dat banale, conformistische, groepsgerichte gekakel en geklepper van al die semi-literaire kwebbeldozen en gewichtig doende, pseudo-intellectuele snobs. (Waarom ik nou weer zoiets onvriendelijks moet schrijven weet ik zelf ook niet goed. Je maakt er in ieder geval geen vrienden mee. Maar het is me kennelijk een behoefte).

“Twee Wegen” is teder, gevoelvol en melancholisch geschreven. Het is een esthetisch genot. De moraliteit van de hoofdpersonages is niet erg opzienbarend, maar geheel in lijn met hun directe leefomstandigheden, zij handelen, ethisch gezien, naar bevind van zaken. Gedreven door liefde, of vaker, door gebrek aan liefde.

De gebeurtenissen in het boek worden, naar mijn opvatting, qua tijd en plaats nogal chaotisch beschreven. Dat is in het begin hinderlijk, maar je wendt er snel genoeg aan. Logisch is het allemaal wel, alhoewel je je kunt afvragen hoeveel logica of rationaliteit er eigenlijk in een “normaal”, gemiddeld leven zitten. De werkelijkheid is vaak meer bizar dan onze wildste fantasieën. En dat geldt ook voor de inhoud van dit prachtige boek.

Het boek raakt mij wel, vooral door de verborgen, weggestopte en gesmoorde emoties van de hoofdpersonages. Er wordt veel niet gezegd, veel gedachten en overwegingen die, ondanks de stilte, wel een duidelijke invloed uitoefenen op het leven van de personages. Het verhaal gaat over gewone normale mensen in uitzonderlijke situaties en is als zodanig behoorlijk realistisch.

Ik vind de stijl en de formulering bijzonder goed, het boek is, voor zover ik dat kan beoordelen, uitstekend vertaald door Marin Mars, waarvoor hulde.

“Twee Wegen” is typisch een boek dat je na een paar jaar nog eens moet lezen. Mensen die veel van taal en van goed geschreven proza houden kunnen hun hart ophalen. Ben je gek op super spannende thrillers dan moet je het boek niet lezen. Het is wel spannend, maar op een heel andere dan de gebruikelijke manier.

Advertenties

3 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

3 Reacties op ““Twee Wegen” van Per Petterson. Gedachten.

  1. In feite schrijf ik best wel akelige dingen over mijn medemensen. Mag dat? Ik vind van wel. Want ik vind dat mijn medemensen vaak rare en wrede dingen doen. Wel is het zo dat ik er uiteindelijk in ben geslaagd om de laatste hardnekkige bezoeker van mijn blog weg te jagen. Niemand wil in deze humorloze restauratieve tijd van conformisme, egoïsme en algemene zelfoverschatting van doen hebben met een ongeleid projectiel, een fremdkörper. Het toeval wil dat ik eigenlijk ook maar bar weinig van doen wil hebben met fantasieloze, conformistische groepsmensen. Want dat kan, bij te lange blootstelling, je eigen creativiteit aanzienlijk verminderen. Voordat je het dan weet zit je ook avond aan avond voor de verrekijk om je nog grondiger te laten hersenspoelen en ben je de hele dag bezig inhoudsloze prietpraat uit te wisselen met nietszeggende oninteressante mensen. Ik hou me liever bezig met de literatuur en de wetenschap. Leve de arrogantie!! En de humor!! En de absurditeit!!! Ik stel er een eer in om de ander een rad voor de ogen te draaien. Dat is eigenlijk mijn geheimste plezier. Niet leuk, dat besef ik, zeer onsympathiek zelfs, maar ik kan niet anders. Ja, je kunt wel zeggen dat ik een echte trol ben. Een trol op mijn eigen blog.
    Bovendien is het zo in de banale internetwereld dat als jij niets zegt tegen een ander zij ook niets tegen jou zeggen. En dat is maar goed ook als het gaat om flauwekul, maar het is best wel jammer als het gaat om inhoudelijke reacties. Zo kan er veel verloren gaan. Maar op internet is niets wat het lijkt en regeert de gepimpte leugen. En ik neem de vrijheid om mee te liegen.

  2. Rikus, hartstikke bedankt voor je like. Jij bent eigenlijk de enige die mij nooit in de steek hebt gelaten. Jij bent in staat om door de gekheid en de waan van de dag heen te kijken, ondanks je slechte visus. Dat kan helaas niet gezegd worden van sommige egalitaire, conformistische, en a-vitale groepsmensen die hier op dit volstrekt krankzinnige internet ronddolen.

    • Het moet zijn dat ik niet bij mijn volle verstand ben, want niet enkel lees ik je stukjes op je blog maar ik verslind ze.
      Ze sporen me er toe aan om een aantal zaken voor mezelf te overwegen, heroverwegen, verduidelijken…
      Met een vol verstand zou dit idd niet mogelijk zijn…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s