Sebastien Valkenberg gaat in de NRC onwetenschappelijk tekeer tegen empathie.

Wetenschap in het Teyler Museum Haarlem

Wetenschap in het Teyler Museum Haarlem

De NRC van zondag 4 januari 2015 O&D2. Een schrijfsel van de hand van ene Sebastien Valkenberg. Hij noemt zichzelf filosoof en schrijver. Prachtig! Hij meent ons een wijze raad te moeten geven, namelijk: ‘Leef u niet in de ander in – dat werkt toch niet. Afgezien van het feit dat het gehanteerde Nederlands een abominatie is, is het ook nog eens een hele vervelende bewering. Een bewering waar heel veel keihard en antisociaal egocentrisme achter zit. Een bewering, overigens, die je als keiharde zakenman met een door de mores van de vrije markt totaal weg geërodeerd geweten, heel goed kunt toevoegen aan je reeds bestaande voorraad sussende en gladstrijkende smoesjes, bedoeld om je eigen onethische gedrag toe te dekken en goed te praten.

Wat meneer Valkenberg ons aanraadt is eigenlijk het volgende: Zoek niet naar de oorzaak van een bepaald fenomeen. Constateer slechts dat er een, in jouw ogen, ethisch verwerpelijk fenomeen is. Ga het met alle kracht bestrijden, want anders loop jezelf gevaar om ten onder te gaan. Ga in ieder geval niet zoeken naar de achtergrond van het verschijnsel, want een dergelijk onderzoek kan zomaar leiden tot een jammerlijke ondergang in het drijfzand van de altijd op de loer liggende verderfelijke empathie. Nuancering is uit den boze, want dat tast ons vijandbeeld aan en kan daardoor onze slagkracht verminderen. Zijn hartenkreet luidt dan ook: ‘Stop daarom liever met die vrome oproepen tot empathie’.

Het betoog van meneer Valkenberg is volstrekt onwetenschappelijk en getuigt mijns inziens van een primitieve en volledig achterhaalde denktrant. Het is, met name in de wetenschap van de geschiedenis, niet ongebruikelijk om te trachten je in te leven in de gedachtewereld van belangrijke historische figuren als hulpmiddel om te kunnen begrijpen waarom bepaalde belangrijke historische beslissingen mede door hen werden genomen. Als je wilt zoeken naar humane oplossingen van gecompliceerde sociaal-culturele conflicten dan zul je mijns inziens je moeten verdiepen in de drijfveren en beweegredenen van de “vijand”. Het willen kennen van de motieven van je vijand is een eerste stap op weg naar structurele oplossingen van conflicten. Volgens mij is het een van de bestaansvoorwaarden van de huidige diplomatie.

Als je oproepen tot empathie vroom noemt, en ik schat in dat meneer Valkenberg in zijn context ‘vroom’ gelijk stelt aan ‘schijnheilig’, dan zegt dat eigenlijk heel erg veel over jezelf en over de wijze waarop jij naar de wereld kijkt. Mij lijkt het verstandig om niet zulke grote woorden te gebruiken. Mij lijkt het fatsoenlijk en beschaafd om naastenliefde als kompas van al je denken en handelen te hanteren. Naastenliefde is mijns inziens alleen goed mogelijk als je in staat en bereid bent om je naasten te willen kennen en om op zijn minst een poging te doen om zijn beweegredenen te doorgronden.

En uiteraard is het best mogelijk om het denken en handelen van de ‘opponent’ te begrijpen, zonder er meteen mee in te stemmen of het te sanctioneren. Het begrijpen van motieven van de tegenpartij is het begin van het oplossen van problemen die samenhangen met het denken en handelen vanuit die motieven. En daarbij is het absoluut noodzakelijk ook de eigen motieven kritisch te blijven bekijken. Het klinkt allemaal heel erg politiek correct, maar het is mijns inziens nog steeds de enige beschaafde weg om te komen tot structurele oplossingen van complexe sociaal-culturele problemen.  Het advies van meneer Valkenberg spruit, denk ik, voort uit een bepaalde politieke frustratie en rancune zijnerzijds. De praktijk wijst uit dat dergelijke gemoedstoestanden zelden of nooit leiden tot groter inzicht of tot het tot stand komen van wederzijdse genoegdoening.

NB. Wat is het dan een verademing om de discussie tussen drie jonge mensen te volgen zoals deze plaats vond op Buitenhof van afgelopen zondag. Een wetenschappelijke gestuurde discussie over de mogelijkheden en onmogelijkheden om te ontsnappen uit de vicieuze cirkel van existentiële angst, hebzucht, machtswellust, ziekelijke bezitsvergaring, maatschappelijk nihilisme en ecologisch contraproductief en destructief gedrag. Met behulp van onze recentelijk evolutionair verworven neocortex moet het toch mogelijk zijn om genoemde, voornamelijk destructieve, tendensen terug te dringen.

(Wikepedia: De neocortex (Grieks: νέος, néos=nieuw, Latijn: cortex=schors) is een deel van de hersenen dat bij zoogdieren voorkomt. Het bestaat uit de bovenste laag (2-4 mm dik) van de twee hersenhelften. De neocortex maakt deel uit van de cortex cerebri en is betrokken bij de hogere functies, zoals zintuigelijke waarneming, bewuste bewegingen en (bij mensen) redeneren, abstract denken en taal. De grijze stof bestaat uit cellichamen van neuronen en gliacellen, de witte stof uit zenuwuitlopers of axonen die met een myelinelaag zijn bedekt. Evolutionair gezien is de neocortex, overeenkomstig zijn naam het nieuwste deel van de cortex cerebri.)

Advertenties

1 reactie

Opgeslagen onder Uncategorized

Een Reactie op “Sebastien Valkenberg gaat in de NRC onwetenschappelijk tekeer tegen empathie.

  1. Die Neo cortex laat ons idd toe om vooraleer over te gaan tot een handeling, die handeling te overdenken.
    Om de toekomst van de aarde en de mensheid in zijn geheel te verzekeren zouden we dan best ook het belang van die aarde en de daaroplevende mensheid primordiaal stellen bij het overdenken van de handeling die we van plan zijn te gaan stellen.
    Als het belang van de aarde en de daaroplevende mensheid in het gedrang komt, komt immers ook ons eigen individueel belang in het gedrang.
    Jammerlijk genoeg kunnen we niet anders dan massale hersenverweking vast stellen bij het mensDOM.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s